NAFTA-Północnoamerykańska Strefa Wolnego Handlu.

Zaczęła funkcjonować 1.01 1994r. Podpisanie tego układu poprzedzone było wieloma latami negocjacji. Ich początek można określić na połowę lat 80-tych a, więc okres tworzenia jednolitego rynku europejskiego, co oznaczało dla Kanady i USA potencjalną stratę rynków europejskich. 1.01. 1989r. weszła w życie pełna umowa wolnohandlowa CUSFTA (Kanada-USA). NAFTA stanowiła nową, ulepszoną wersję CUSFTA, rozszerzoną o Meksyk. 12.08 1992r. została uzgodniona treść porozumienia NAFTA, a 31.12.1992r. została podpisana przez prezydentów USA, Meksyku i premiera Kanady.

SONY DSC

Utworzenie NAFTA to utworzenie potężnego rynku pod względem obszaru (prawie 22 mln km²) jak i ilości konsumentów (blisko 415 milionów ludzi, wytwarzających produkt krajowy brutto, stanowiący jedną trzecią produktu światowego).

Jest to pierwszy układ obejmujący na równych prawach dwa kraje wysoko rozwinięte i trzeci rozwijający się. Fakt integracji gospodarek rozwiniętych z gospodarką rozwijającą się, o tak znaczących różnicach w wyposażeniu w zasoby, dochodach na mieszkańca, stopniu protekcji zewnętrznej, rozwiązaniach instytucjonalnych-może powodować obawy, że efekty przesunięcia handlu będą znaczne.

Szacowano, że w NAFTA dynamika efektu przesunięcia inwestycji może mieć większe znaczenie niż statyczny efekt przesunięcia handlu. NAFTA nie ogranicza się jedynie do znoszenia barier handlowych, takich jak cła i ograniczenia ilościowe. Klauzulą narodową objęte zostały także handlowe aspekty inwestycji zagranicznych, standardy techniczne i ochrony środowiska. Może to oznaczać przesuniecie inwestycji na korzyść przepływów inwestycyjnych wewnątrz NAFTA, kosztem krajów trzecich. Może to mieć istotne znaczenie w kontekście wzrostu światowej konkurencji na kredyty zagraniczne i zmniejszonej ich podaży przez regiony uprzednio nadwyżkowe.

Stworzenie NAFTA oznaczało stworzenie rynku porównywalnego, a nawet pod pewnymi względami ( potencjał ludnościowy, rozmiary PKB) przewyższającego swymi rozmiarami UE, ale ustępującego jej pod względem rozmiarów wymiany handlowej.

NAFTA to silny blok polityczny będący przeciwwagą dla polityki realizowanej przez główne podmioty światowej sceny politycznej: Unię Europejską i Japonię.

NAFTA w istotny sposób oddziałuje na handel światowy i to zarówno po stronie importu-są to, bowiem rynki absorbujące znaczny import, jak i po stronie eksportu-strefa wolnego handlu prowadzi do realokacji zasobów i do ekspansji eksportu.

W latach 1995-2000 eksport towarów wewnątrz NAFTA wzrósł o 171,5% (281,97mln USD). Całkowity udział eksportu towarów ugrupowania w eksporcie światowym w tym samym okresie wzrósł o 2,2%. Obecnie stanowi jedna piątą eksportu światowego.

Różnice między NAFTA a, UE

  • Unia Europejska stanowi w pełni jednolity rynek, a NAFTA zakłada jedynie utworzenie strefy wolnego handlu, natomiast likwidację niektórych barier handlowych przewiduje dopiero w okresie 15 lat,
  • Różny jest także stopień regionalnej integracji mierzonej udziałem handlu wzajemnego w handlu ogółem (w 1992r: 64% dla UE i 38% dla NAFTA a, w 1997r: 61,4% dla UE i 44% dla NAFTA),
  • UE tworzą dość jednolite pod względem rozwoju gospodarczego kraje, co powoduje, że znaczący wzrost handlu w UE przyjmuje formę wzrostu wymiany pomiędzy gałęziami przemysłu, bazujący na zróżnicowaniu produktów. Natomiast w NAFTA, biorąc pod uwagę fakt, że Kanada ma znaczącą bazę surowcową, a Meksyk jest dostawcą obfitej i taniej siły roboczej, przeważa wzrost handlu wewnątrz gałęzi przemysłu,
  • W NAFTA nie rozważano pomocy dla Meksyku w formie repartycji olbrzymich dochodów z USA, takiej jak to ma miejsce z budżetu UE dla jej regionów zacofanych (południe),
  • Zasadniczą różnicą jest płaszczyzna monetarna. NAFTA nie zakłada, iż stanie się unią walutową, bądź utworzy wspólną walutę.

CELE NAFTA

Utworzenie NAFTA budziło obawy krajów trzecich o utratę jej rynków oraz o zwiększenie jej konkurencyjności na rynku wewnętrznym jak i na rynkach innych krajów.

  • Eliminacja barier handlowych i ułatwienia w handlu towarami i usługami pomiędzy sygnatariuszami Układu,
  • Promowanie warunków wolnej, uczciwej konkurencji w strefie wolnego handlu,
  • Dążenie do znacznego wzrostu możliwości inwestowania na terytoriach sygnatariuszy Układu,
  • Zapewnienie odpowiedniej, efektywnej protekcji i ochrony własności intelektualnej i wynikających z niej praw (wartości niematerialnych i prawnych),
  • Kreowanie efektywnych reguł (procedur) umożliwiających wprowadzenie i stosowanie postanowień Układu, a także wspólne administrowanie i rozwiązywanie sporów,
  • Stworzenie ram dla dalszej trójstronnej, regionalnej i multilateralnej współpracy umożliwiającej osiągnięcie i wzmocnienie skali korzyści wynikających z tego układu,
  • Doprowadzenie do zniesienia ceł w obrocie między państwami członkowskimi na artykuły przemysłowe w ciągu 10 lat, a na artykuły rolne w ciągu 15 lat,
  • Działania w sprawie liberalizacji przepisów w sprawie inwestycji zagranicznych w państwach członkowskich,
  • Doprowadzenie do utworzenia mechanizmów do spraw rozwiązywania sporów gospodarczych na jej terenie,
  • Doprowadzić do ujednolicenia prawa pracy i przepisów o ochronie środowiska na terenie ugrupowania.

Oczekiwanym efektem integracji tych trzech krajów jest wzrost ich dobrobytu, wzrost korzyści ze skali produkcji i zbytu oraz rozszerzenia możliwości korzystnej specjalizacji w wyniku liberalizacji handlu. Zmniejszenie różnic w wysokości wynagrodzeń (USA-Meksyk) oraz oczekiwany napływ inwestycji do Meksyku. W wyniku koordynacji przepisów dotyczących ochrony środowiska, stan środowiska naturalnego na całym kontynencie powinien ulec stopniowej poprawie.

Organy zarządzające

Organem zarządzającym NAFTA jest Komisja Wolnego Handlu. Utworzyła ona sekretariat, złożony z trzech narodowych sekcji.

  • Ma on za zadanie zapewnienie właściwego funkcjonowania NAFTA,
  • Zajmuje się administrowaniem postanowieniami dotyczącymi rozstrzygania sporów i ich ewentualną nowelizacją,
  • Udziela pomocy i monitoruje komitety i grupy robocze utworzone na podstawie porozumienia NAFTA.

Na konferencji w Miami w 1994r. narodził się pomysł utworzenia Strefy Wolnego Handlu Obu Ameryk (FTAA), obejmującego 34 kraje Ameryki Północnej i Południowej, z łącznym PKB w wysokości 7 bilionów USD (ok. jedna trzecia gospodarki światowej) i populacją 800 milionów ludzi.

Motywy utworzenia NAFTA

Dla USA

Polityczne:

– utrzymanie proamerykańskiej polityki oraz scementowanie zmian strukturalnych zachodzących w gospodarce meksykańskiej,

– zwiększenie dostępu meksykańskiego przemysłu do rynku USA, chodzi o poparcie dla ekonomicznego rozwoju Meksyku, jako modelu dla innych, silnie zadłużonych i politycznie niestabilnych krajów Ameryki Łacińskiej i Centralnej,

– ekonomiczne:

– ograniczenie nielegalnej migracji meksykańskiej wzdłuż granicy,

– wzmożenie tendencji rozwojowych, przede wszystkim w takich stanach jak: Kalifornia, Teksas, Nowy Meksyk, Arizona,

– wpływ układu na rozwój niektórych sektorów gospodarki, a zwłaszcza energetycznego i rolnego,

– NAFTA może oznaczać dodatkowe zyski dla biznesu amerykańskiego dzięki możliwości nasilonej ekspansji eksportowej na rynek meksykański. Konsumenci w USA mieli osiągać korzyści dzięki niższym cenom towarów importowanych z Meksyku, a amerykańscy robotnicy uzyskać dodatkowe miejsca pracy na skutek zwiększonych możliwości eksportowych zatrudniających ich firm,

– NAFTA miała stanowić alternatywę w przypadku załamania się Rundy Urugwajskiej.

Dla Kanady i Meksyku

Tutaj przeważały głównie względy ekonomiczne:

– Stany Zjednoczone były zawsze naturalnym, handlowym partnerem Kanady i Meksyku. Decydowały o tym bliskość geograficzna, chłonność amerykańskiego rynku, komplementarność posiadanych zasobów. Tak, więc NAFTA jest naturalnym rozszerzeniem potężnego rynku amerykańskiego przez Kanadę i Meksyk. Dla Kanady i Meksyku nie było praktycznie innej możliwości niż rynek USA. Stąd też istniało bardzo silne poparcie dla idei utworzenia NAFTA, aby nie stracić więcej pozostając poza układem.

Dla Kanady:

– układ miał zrównoważyć do pewnego stopnia, poprzez udział trzeciego partnera, jej dwustronne, zdominowane przez USA, stosunki na kontynencie północnoamerykańskim,

– układ miał także zapewnić partycypację w ewentualnej, przyszłej szerszej strefie wolnego handlu z udziałem obu Ameryk,

– zabezpieczenie własnych interesów na rynku amerykańskim,

– zaangażowanie banków kanadyjskich w sprawy meksykańskiego długu,

– kwestie związane z regułami pochodzenia towarów dla samochodów, tekstyliów i odzieży, ochroną praw własności intelektualnej w przypadku farmaceutyków, obrotu produktami energetycznymi, itp.

Dla Meksyku:

– liberalizacja handlu była logiczną kontynuacją reform gospodarczych zmierzających do osiągnięcia nieprzerwanego wzrostu,

– rozwijająca się gospodarka, powiązana ściśle przede wszystkim z gospodarką Stanów Zjednoczonych, będzie sprzyjać położeniu fundamentów pod ostateczne i kontrolowane przekształcenia demokratyczne,

– ułatwienie osiągnięcia wyższego standardu życiowego przez społeczeństwo tego kraju.