Dotychczasowe skutki NAFTA

  1. wymiana wewnątrzregionalna:

– znaczne przyspieszenie wzajemnych obrotów handlowych partnerów. Zarówno po stronie eksportu jak i importu. W ciągu trzech lat swej działalności eksport towarowy pomiędzy krajami członkowskimi wzrósł o ponad 63%,

– Największy udział w handlu wewnątrz ugrupowania mają obroty handlowe Stanów Zjednoczonych z Kanadą i Meksykiem. Kanada jest najważniejszym partnerem handlowym Stanów Zjednoczonych, i to zarówno po stronie amerykańskiego eksportu jak i importu. Natomiast Meksyk zajmuje drugą pozycję wśród importerów amerykańskiego eksportu towarowego, wyprzedzając Japonię, oraz trzecią pozycję wśród głównych dostawców eksportu towarowego na ten rynek (po Kanadzie i Japonii),

– Meksyk stał się drugim, co do wielkości (po Kanadzie), odbiorcą towarów konsumpcyjnych produkowanych w USA, a w tempie ponad 20% rocznie rozwija się amerykański eksport produktów zaopatrzeniowych dla meksykańskiego przemysłu,

– jednocześnie jeszcze szybciej rośnie eksport Kanady i Meksyku na rynek USA. Było to spowodowane z jednej strony liberalizacją w ramach NAFTA, a z drugiej ożywieniem gospodarczym w USA, powodującym wzrost popytu importowego,

– ciągle niewielka jest wartość handlu kanadyjsko-meksykańskiego. Chociaż powiększa się on bardzo szybko,

– NAFTA nie spowodowała żadnych istotnych zmian pomiędzy krajami członkowskimi w handlu rolnym. Kanada znajduje się na drugim, a Meksyk na trzecim miejscu wśród odbiorców amerykańskiego eksportu rolnego, natomiast Kanada zajmuje pierwsze, a Meksyk drugie miejsce, jako dostawcy amerykańskiego importu rolnego,

– ponad cztery piąte towarowego eksportu meksykańskiego i kanadyjskiego trafia na rynek amerykański, co świadczy o wielkim uzależnieniu tych dwóch krajów od rynku USA.

b) inwestycje:

– dzięki NAFTA Meksyk stał się jednym z najważniejszych na świecie miejsc napływu kapitału zagranicznego,

– w latach 1985-1995 skumulowana wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich, które napłynęły do Meksyku, wyniosła 44,1 mld USD i dawało to Meksykowi 10 pozycję (Kanada- 9 pozycja 60,9 mld USD) wśród krajów- importerów kapitału,

– USA są największym importerem lokat bezpośrednich, przyjęły w latach 1985-1995 kapitał o wartości 477,5 mld USD,

– jedną z podstawowych przyczyn znacznego napływu inwestycji bezpośrednich do krajów członkowskich NAFTA, a w szczególności do Meksyku, są jej reguły pochodzenia, które mają efekt protekcjonistyczny i tym samym decydujący o lokowaniu inwestycji bezpośrednich,

– Bezpośrednie inwestycje zagraniczne mają pozytywny wpływ na rentowność firm meksykańskich. Meksykańskie firmy leżące w pobliżu firm zagranicznych mają tendencję do eksportowania większej części swojej produkcji niż pozostałe,

– obawy budzi fakt znacznego napływu kapitału spekulacyjnego do Meksyku. W razie pogorszenia prognoz dla meksykańskiej gospodarki tacy inwestorzy natychmiast wycofują swoje kapitały, co powoduje poważne perturbacje w budżecie.

c) zagrożenia:

– problem znaczącego wzrostu uregulowań i biurokracji, zwłaszcza w obszarach, gdzie one dotąd nie występowały,

-trudności przy odprawach celnych wzorów i próbek, zwłaszcza na meksykańskich lotniskach,

– Meksyk żąda ponadto hiszpańskiego nazewnictwa i odpowiednich informacji na metkach towarów,

– wprowadzone przez Meksyk nowe standardy jakościowe na wiele produktów,

– w NAFTA pozostawiono niektóre możliwości administracyjnego regulowania wzajemnej współpracy. Nie chroni ona Meksyku przed takimi postępowaniami antydumpingowymi w USA, jakimi podlegają inne kraje, spoza ugrupowania. NAFTA nie wyklucza także stosowania klauzul ochronnych wobec Meksyku,

– dodatkowe bilateralne porozumienia dotyczące rynku pracy i ochrony środowiska dają z kolei USA nowe możliwości w kwestii procedur rozstrzygania sporów z Meksykiem, umożliwiających nakładanie kar rzędu 20 mln USD,

– problem walki z narkotykowymi kartelami, prania w Meksyku brudnych pieniędzy przez firmy amerykańskie i nielegalnej emigracji.

NAFTA Główne postanowienia

  1. Cła- cła na wszystkie produkty, które spełniają reguły pochodzenia towarów, mają zostać zlikwidowane. Umowa nie przewiduje także możliwości nakładania nowych ceł.
  2. Towary rolne-regulacje rolne zostały zawarte w dwóch porozumieniach szczegółowych dotyczących wymiany handlowej USA i Meksyku oraz Kanady i Meksyku. Handel artykułami rolnymi pomiędzy USA i Kanadą został, bowiem uregulowany przepisami CUSFTA. Porozumienie USA-Meksyk zakładało natychmiastową eliminację ceł i licencji importowanych w handlu wzajemnym na te artykuły. Pozostałe bariery mają zostać zniesione w ciągu 10-15 lat. Porozumienie Kanady i Meksyku było analogiczne, chociaż zakres obniżek był mniejszy, gdyż już wyjściowo prawie 85% meksykańskiego eksportu rolnego do Kanady nie podlegało cłom. Likwidacja pozostałych ceł i licencji importowych w handlu wzajemnym ma nastąpić w ciągu 10 lat. Ponadto Meksyk ma zastąpić część licencji importowych cłami.
  3. Procedury celne-NAFTA ujednoliciła procedury celne. USA, KANADA i Meksyk uzgodniły wykorzystywanie wielu takich samych norm i procedur.
  4. Zwroty ceł-w NAFTA okres ten określono na 2 lata dla USA i Kanady. Natomiast Meksyk uzyskał 7-letni okres przejściowy, zanim pełne zwroty ceł przy reeksporcie nie zostaną wyeliminowane. Wprowadzono także mechanizm eliminujący podwójne opodatkowanie.
  5. Reguły pochodzenia- ustalono, że towary podlegające regułom celnym NAFTA, jako pochodzące z kraju tego ugrupowania, to te towary, które zostały całkowicie uzyskane/wyprodukowane w kraju NAFTA lub w zasadniczy sposób przetworzone w tych państwach w inny produkt.
  6. Przemysł samochodowy- Udział części i elementów wyprodukowanych w krajach NAFTA nie może być mniejszy niż 50% w ciągu 4 lat, 56% w ciągu kolejnych 4 lat i 62,5% w latach następnych przy produkcji samochodów osobowych, lekkich ciężarówek, skrzyni biegów i silników. Nie dotyczy to jedynie eksportu średnich i dużych ciężarówek i autobusów z Kanady do Meksyku. Meksyk uzyskał także możliwość utrzymania licencjonowania importu i bilansowania obrotów w sektorze samochodowym przez okres 10 lat.
  7. Przemysł tekstylny i odzieżowy- umowa NAFTA zakłada 10-letni okres znoszenia ceł na większość wyrobów odzieżowych oraz 8-letni na większość tekstyliów. Towary tekstylne i odzieżowe muszą być produkowane w granicach NAFTA.
  8. Usługi- układ przewidywał znaczną liberalizację wymiany usług. Regulacja zakresu usług objętych traktowaniem narodowym i KNU. Krajowe traktowanie oznacza możliwość świadczenia swoich usług na rynkach wszystkich krajów. Kraje ustaliły listy branż usługowych, dla których istnieje ten obowiązek. Umowa reguluje również zakres usług objętych traktowaniem KNU, wymagania związane z zakładaniem, uzyskiwaniem licencji i certyfikatów chyba, że podlegają one specyficznym uregulowaniom danego państwa,
  9. Warunki uczciwej konkurencji- Zarówno Meksyk, jak i Kanada są szczególnie wrażliwe na wszelkie zagrożenia suwerenności ekonomicznej ze strony amerykańskiej. USA starały się utrzymać ograniczenia, ponieważ pozostawiają one możliwość jednostronnych akcji. NAFTA nie rozwiązała problemu subsydiów i odwołuje się w tym względzie do postanowień Rundy Urugwajskiej. W zakresie procedur antydumpingowych NAFTA pozostawiła uregulowania do decyzji partnerów. Meksyk miał jednak dostosować swoje procedury i przepisy do obowiązujących w USA i Kanadzie. Klauzule zabezpieczające-aby wyeliminować traktowanie Meksyku jako bazy przerzutowej, umożliwiającej firmom europejskim i azjatyckim ominięcie ceł USA i Kanady, pozostawiono je w traktacie dla importu ”wrażliwych” gałęzi przemysłu na okres przejściowy do 15 lat. Zezwalają one na przywrócenie ceł w przypadku wyrządzonej importem „szkody”,
  10. Zakupy rządowe- Uregulowania tej problematyki odniesiono do kodeksu WTO i ustaleń CUSFTA, rozszerzając je na Meksyk. Zakupy rządowe obejmują towary, usługi oraz leasing i wynajem. Rządowych zakupów dokonują dwa rodzaje kupujących: same rządy (zakupy o wartości ponad 50 tys. USD) i firmy państwowe (zakupy powyżej 250 tys. USD).
  11. Środowisko naturalne- wzmocnienie standardów zdrowotnych, bezpieczeństwa i ochrony środowiska w skali całego ugrupowania, a tym samym harmonizacja narodowych standardów i uregulowań. Meksyk i USA zobowiązały się wydać na ten cel ponad 700 mln USD tylko w latach 1992-1994.
  12. Handlowe aspekty inwestycji zagranicznych- praktycznie poza pewnymi sektorami jest możliwe dokonywanie inwestycji bezpośrednich bez żadnych ograniczeń. Istnieje statusowy obowiązek równego traktowania inwestorów krajowych i zagranicznych. Dzięki NAFTA Meksyk stał się korzystniejszym miejscem do inwestowania. NAFTA zawiera również przejrzyste i czytelne przepisy regulujące naruszanie praw przez firmy działające na jej obszarze. Nowością w NAFTA jest mechanizm arbitrażowy inwestor-rząd, który umożliwia firmom uzyskanie kompensacji poprzez arbitraż międzynarodowy, jeśli rząd naruszy przepisy inwestycyjne lub prowadzi praktyki monopolistyczne.
  13. Rozstrzyganie sporów- NAFTA wprowadziła mechanizmy umożliwiające rozwiązywanie sporów i zapobieganie konfliktom. Ze względu na Meksyk wprowadzono procedurę uwzględniającą tzw. Komisję Specjalną, która ma interweniować w przypadku trudności paneli bilateralnych.
  14. Ułatwienia wizowe- Znaczna liberalizacja przepisów odnośnie zwiększenia swobody poruszania się na obszarze innego kraju dla celów służbowych, związanych z transakcjami handlowymi czy też marketingowymi. Pozostawiono w USA limit ilościowy na wizy czasowego pobytu dla meksykańskich biznesmenów, specjalistów, pracowników fabryk itp. Meksyk zaczął przestrzegać posiadania wiz przez biznesmenów przybywających do tego kraju. Wymóg transferu ładunków i pasażerów na granicy. NAFTA miała, zapewnić swobodę transportu: kolejowego i drogowego.