Różnice między NAFTA a, UE

  • Unia Europejska stanowi w pełni jednolity rynek, a NAFTA zakłada jedynie utworzenie strefy wolnego handlu, natomiast likwidację niektórych barier handlowych przewiduje dopiero w okresie 15 lat,
  • Różny jest także stopień regionalnej integracji mierzonej udziałem handlu wzajemnego w handlu ogółem (w 1992r: 64% dla UE i 38% dla NAFTA a, w 1997r: 61,4% dla UE i 44% dla NAFTA),
  • UE tworzą dość jednolite pod względem rozwoju gospodarczego kraje, co powoduje, że znaczący wzrost handlu w UE przyjmuje formę wzrostu wymiany pomiędzy gałęziami przemysłu, bazujący na zróżnicowaniu produktów. Natomiast w NAFTA, biorąc pod uwagę fakt, że Kanada ma znaczącą bazę surowcową, a Meksyk jest dostawcą obfitej i taniej siły roboczej, przeważa wzrost handlu wewnątrz gałęzi przemysłu,
  • W NAFTA nie rozważano pomocy dla Meksyku w formie repartycji olbrzymich dochodów z USA, takiej jak to ma miejsce z budżetu UE dla jej regionów zacofanych (południe),
  • Zasadniczą różnicą jest płaszczyzna monetarna. NAFTA nie zakłada, iż stanie się unią walutową, bądź utworzy wspólną walutę.

CELE NAFTA

Utworzenie NAFTA budziło obawy krajów trzecich o utratę jej rynków oraz o zwiększenie jej konkurencyjności na rynku wewnętrznym jak i na rynkach innych krajów.

  • Eliminacja barier handlowych i ułatwienia w handlu towarami i usługami pomiędzy sygnatariuszami Układu,
  • Promowanie warunków wolnej, uczciwej konkurencji w strefie wolnego handlu,
  • Dążenie do znacznego wzrostu możliwości inwestowania na terytoriach sygnatariuszy Układu,
  • Zapewnienie odpowiedniej, efektywnej protekcji i ochrony własności intelektualnej i wynikających z niej praw (wartości niematerialnych i prawnych),
  • Kreowanie efektywnych reguł (procedur) umożliwiających wprowadzenie i stosowanie postanowień Układu, a także wspólne administrowanie i rozwiązywanie sporów,
  • Stworzenie ram dla dalszej trójstronnej, regionalnej i multilateralnej współpracy umożliwiającej osiągnięcie i wzmocnienie skali korzyści wynikających z tego układu,
  • Doprowadzenie do zniesienia ceł w obrocie między państwami członkowskimi na artykuły przemysłowe w ciągu 10 lat, a na artykuły rolne w ciągu 15 lat,
  • Działania w sprawie liberalizacji przepisów w sprawie inwestycji zagranicznych w państwach członkowskich,
  • Doprowadzenie do utworzenia mechanizmów do spraw rozwiązywania sporów gospodarczych na jej terenie,
  • Doprowadzić do ujednolicenia prawa pracy i przepisów o ochronie środowiska na terenie ugrupowania.

Oczekiwanym efektem integracji tych trzech krajów jest wzrost ich dobrobytu, wzrost korzyści ze skali produkcji i zbytu oraz rozszerzenia możliwości korzystnej specjalizacji w wyniku liberalizacji handlu. Zmniejszenie różnic w wysokości wynagrodzeń (USA-Meksyk) oraz oczekiwany napływ inwestycji do Meksyku. W wyniku koordynacji przepisów dotyczących ochrony środowiska, stan środowiska naturalnego na całym kontynencie powinien ulec stopniowej poprawie.

Organy zarządzające

Organem zarządzającym NAFTA jest Komisja Wolnego Handlu. Utworzyła ona sekretariat, złożony z trzech narodowych sekcji.

  • Ma on za zadanie zapewnienie właściwego funkcjonowania NAFTA,
  • Zajmuje się administrowaniem postanowieniami dotyczącymi rozstrzygania sporów i ich ewentualną nowelizacją,
  • Udziela pomocy i monitoruje komitety i grupy robocze utworzone na podstawie porozumienia NAFTA.

Na konferencji w Miami w 1994r. narodził się pomysł utworzenia Strefy Wolnego Handlu Obu Ameryk (FTAA), obejmującego 34 kraje Ameryki Północnej i Południowej, z łącznym PKB w wysokości 7 bilionów USD (ok. jedna trzecia gospodarki światowej) i populacją 800 milionów ludzi.

Motywy utworzenia NAFTA

Dla USA

Polityczne:

– utrzymanie proamerykańskiej polityki oraz scementowanie zmian strukturalnych zachodzących w gospodarce meksykańskiej,

– zwiększenie dostępu meksykańskiego przemysłu do rynku USA, chodzi o poparcie dla ekonomicznego rozwoju Meksyku, jako modelu dla innych, silnie zadłużonych i politycznie niestabilnych krajów Ameryki Łacińskiej i Centralnej,

– ekonomiczne:

– ograniczenie nielegalnej migracji meksykańskiej wzdłuż granicy,

– wzmożenie tendencji rozwojowych, przede wszystkim w takich stanach jak: Kalifornia, Teksas, Nowy Meksyk, Arizona,

– wpływ układu na rozwój niektórych sektorów gospodarki, a zwłaszcza energetycznego i rolnego,

– NAFTA może oznaczać dodatkowe zyski dla biznesu amerykańskiego dzięki możliwości nasilonej ekspansji eksportowej na rynek meksykański. Konsumenci w USA mieli osiągać korzyści dzięki niższym cenom towarów importowanych z Meksyku, a amerykańscy robotnicy uzyskać dodatkowe miejsca pracy na skutek zwiększonych możliwości eksportowych zatrudniających ich firm,

– NAFTA miała stanowić alternatywę w przypadku załamania się Rundy Urugwajskiej.

Dla Kanady i Meksyku

Tutaj przeważały głównie względy ekonomiczne:

– Stany Zjednoczone były zawsze naturalnym, handlowym partnerem Kanady i Meksyku. Decydowały o tym bliskość geograficzna, chłonność amerykańskiego rynku, komplementarność posiadanych zasobów. Tak, więc NAFTA jest naturalnym rozszerzeniem potężnego rynku amerykańskiego przez Kanadę i Meksyk. Dla Kanady i Meksyku nie było praktycznie innej możliwości niż rynek USA. Stąd też istniało bardzo silne poparcie dla idei utworzenia NAFTA, aby nie stracić więcej pozostając poza układem.

Dla Kanady:

– układ miał zrównoważyć do pewnego stopnia, poprzez udział trzeciego partnera, jej dwustronne, zdominowane przez USA, stosunki na kontynencie północnoamerykańskim,

– układ miał także zapewnić partycypację w ewentualnej, przyszłej szerszej strefie wolnego handlu z udziałem obu Ameryk,

– zabezpieczenie własnych interesów na rynku amerykańskim,

– zaangażowanie banków kanadyjskich w sprawy meksykańskiego długu,

– kwestie związane z regułami pochodzenia towarów dla samochodów, tekstyliów i odzieży, ochroną praw własności intelektualnej w przypadku farmaceutyków, obrotu produktami energetycznymi, itp.

Dla Meksyku:

– liberalizacja handlu była logiczną kontynuacją reform gospodarczych zmierzających do osiągnięcia nieprzerwanego wzrostu,

– rozwijająca się gospodarka, powiązana ściśle przede wszystkim z gospodarką Stanów Zjednoczonych, będzie sprzyjać położeniu fundamentów pod ostateczne i kontrolowane przekształcenia demokratyczne,

– ułatwienie osiągnięcia wyższego standardu życiowego przez społeczeństwo tego kraju.

Dotychczasowe skutki NAFTA

  1. wymiana wewnątrzregionalna:

– znaczne przyspieszenie wzajemnych obrotów handlowych partnerów. Zarówno po stronie eksportu jak i importu. W ciągu trzech lat swej działalności eksport towarowy pomiędzy krajami członkowskimi wzrósł o ponad 63%,

– Największy udział w handlu wewnątrz ugrupowania mają obroty handlowe Stanów Zjednoczonych z Kanadą i Meksykiem. Kanada jest najważniejszym partnerem handlowym Stanów Zjednoczonych, i to zarówno po stronie amerykańskiego eksportu jak i importu. Natomiast Meksyk zajmuje drugą pozycję wśród importerów amerykańskiego eksportu towarowego, wyprzedzając Japonię, oraz trzecią pozycję wśród głównych dostawców eksportu towarowego na ten rynek (po Kanadzie i Japonii),

– Meksyk stał się drugim, co do wielkości (po Kanadzie), odbiorcą towarów konsumpcyjnych produkowanych w USA, a w tempie ponad 20% rocznie rozwija się amerykański eksport produktów zaopatrzeniowych dla meksykańskiego przemysłu,

– jednocześnie jeszcze szybciej rośnie eksport Kanady i Meksyku na rynek USA. Było to spowodowane z jednej strony liberalizacją w ramach NAFTA, a z drugiej ożywieniem gospodarczym w USA, powodującym wzrost popytu importowego,

– ciągle niewielka jest wartość handlu kanadyjsko-meksykańskiego. Chociaż powiększa się on bardzo szybko,

– NAFTA nie spowodowała żadnych istotnych zmian pomiędzy krajami członkowskimi w handlu rolnym. Kanada znajduje się na drugim, a Meksyk na trzecim miejscu wśród odbiorców amerykańskiego eksportu rolnego, natomiast Kanada zajmuje pierwsze, a Meksyk drugie miejsce, jako dostawcy amerykańskiego importu rolnego,

– ponad cztery piąte towarowego eksportu meksykańskiego i kanadyjskiego trafia na rynek amerykański, co świadczy o wielkim uzależnieniu tych dwóch krajów od rynku USA.

b) inwestycje:

– dzięki NAFTA Meksyk stał się jednym z najważniejszych na świecie miejsc napływu kapitału zagranicznego,

– w latach 1985-1995 skumulowana wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich, które napłynęły do Meksyku, wyniosła 44,1 mld USD i dawało to Meksykowi 10 pozycję (Kanada- 9 pozycja 60,9 mld USD) wśród krajów- importerów kapitału,

– USA są największym importerem lokat bezpośrednich, przyjęły w latach 1985-1995 kapitał o wartości 477,5 mld USD,

– jedną z podstawowych przyczyn znacznego napływu inwestycji bezpośrednich do krajów członkowskich NAFTA, a w szczególności do Meksyku, są jej reguły pochodzenia, które mają efekt protekcjonistyczny i tym samym decydujący o lokowaniu inwestycji bezpośrednich,

– Bezpośrednie inwestycje zagraniczne mają pozytywny wpływ na rentowność firm meksykańskich. Meksykańskie firmy leżące w pobliżu firm zagranicznych mają tendencję do eksportowania większej części swojej produkcji niż pozostałe,

– obawy budzi fakt znacznego napływu kapitału spekulacyjnego do Meksyku. W razie pogorszenia prognoz dla meksykańskiej gospodarki tacy inwestorzy natychmiast wycofują swoje kapitały, co powoduje poważne perturbacje w budżecie.

c) zagrożenia:

– problem znaczącego wzrostu uregulowań i biurokracji, zwłaszcza w obszarach, gdzie one dotąd nie występowały,

-trudności przy odprawach celnych wzorów i próbek, zwłaszcza na meksykańskich lotniskach,

– Meksyk żąda ponadto hiszpańskiego nazewnictwa i odpowiednich informacji na metkach towarów,

– wprowadzone przez Meksyk nowe standardy jakościowe na wiele produktów,

– w NAFTA pozostawiono niektóre możliwości administracyjnego regulowania wzajemnej współpracy. Nie chroni ona Meksyku przed takimi postępowaniami antydumpingowymi w USA, jakimi podlegają inne kraje, spoza ugrupowania. NAFTA nie wyklucza także stosowania klauzul ochronnych wobec Meksyku,

– dodatkowe bilateralne porozumienia dotyczące rynku pracy i ochrony środowiska dają z kolei USA nowe możliwości w kwestii procedur rozstrzygania sporów z Meksykiem, umożliwiających nakładanie kar rzędu 20 mln USD,

– problem walki z narkotykowymi kartelami, prania w Meksyku brudnych pieniędzy przez firmy amerykańskie i nielegalnej emigracji.